Blog

Terminy w postępowaniu cywilnym mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego przebiegu procesu. Ponadto, ich niedochowanie może prowadzić do poważnych skutków, w tym do bezskuteczności czynności procesowych. Wyróżnia się kilka rodzajów terminów oraz szczegółową procedurę ich przywracania.

Terminy w postępowaniu cywilnym – rodzaje

Terminy procesowe można podzielić według dwóch podstawowych kryteriów: podmiotu oraz źródła ich pochodzenia.

1. Terminy ze względu na podmiot

W zależności od tego, kogo dotyczą, wyróżnia się terminy dla:

• czynności procesowych sądu,
• czynności procesowych stron,
• osób trzecich uczestniczących w postępowaniu.

Każda z tych grup podlega odmiennym obowiązkom, jednak wszystkie terminy mają charakter wiążący i wpływają na tok postępowania.

2. Terminy ze względu na źródło

a) Terminy ustawowe – wynikają bezpośrednio z przepisów ustawy:

• ich źródłem są przepisy ustawy,
• bieg terminu rozpoczyna się w chwili wskazanej w k.p.c.,
• nie mogą być skracane ani przedłużane.

Oznacza to ich sztywny, imperatywny charakter – ani sąd, ani strony nie mają wpływu na ich modyfikację.

b) Terminy sądowe:

• są wyznaczane przez sąd lub przewodniczącego,
• rozpoczynają bieg od ogłoszenia postanowienia lub zarządzenia, a gdy wymagane jest doręczenie – od jego doręczenia,
• mogą zostać skrócone lub przedłużone przez przewodniczącego z ważnej przyczyny (art. 166 k.p.c.), na wniosek zgłoszony przed upływem terminu.

Ich cechą jest więc elastyczność procesowa, zależna od decyzji sądu.

c) Terminy umowne są:

• ustalane przez strony postępowania,
• mają znaczenie pomocnicze i wynikają z autonomii woli stron.

Uchybienie terminu w postępowaniu cywilnym

Zgodnie z art. 167 k.p.c. czynność procesowa podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna.

Oznacza to, że spóźnione działanie strony nie wywołuje żadnych skutków prawnych w postępowaniu. Ponadto, skutek bezskuteczności ma charakter automatyczny – sąd nie bada celowości ani znaczenia spóźnionej czynności. Sam fakt uchybienia terminu wystarcza, aby czynność została uznana za nieskuteczną.

Przywrócenie terminu

Instytucja przywrócenia terminu pozwala stronie na usunięcie negatywnych skutków uchybienia, ale tylko w ściśle określonych warunkach.

Warunki przywrócenia terminu

Przywrócenie terminu jest możliwe, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:

1. brak winy strony w uchybieniu terminu,
2. wystąpienie ujemnych skutków procesowych,
3. złożenie wniosku o przywrócenie terminu,
4. zachowanie tygodniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia,
5. jednoczesne dokonanie czynności procesowej, której termin dotyczył.

Dodatkowo strona musi uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.

Termin na złożenie wniosku

Zgodnie z art. 169 §1 k.p.c.:

• wniosek należy złożyć w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia terminu,
• musi on być skierowany do sądu, w którym czynność miała być dokonana.

Ograniczenia przywrócenia terminu

Przywrócenie terminu jednak nie zawsze jest możliwe.

1. Roczne ograniczenie (art. 169 §4 k.p.c.)

Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne wyłącznie w wypadkach wyjątkowych. Pojęcie „wypadków wyjątkowych” nie zostało jednak zdefiniowane ustawowo. Zatem oznacza to, że ma ono charakter klauzuli generalnej i podlega ocenie sądu w konkretnych okolicznościach sprawy.

2. Bezwzględny zakaz (art. 170 k.p.c.)

Nie można przywrócić terminu do wniesienia środka odwoławczego od wyroku:

• unieważniającego małżeństwo,
• orzekającego rozwód,
• ustalającego nieistnienie małżeństwa,

jeżeli choć jedna ze stron zawarła nowy związek małżeński po uprawomocnieniu się wyroku.

Wpływ wniosku o przywrócenie terminu na postępowanie

Zgodnie z art. 172 k.p.c.:

• samo złożenie wniosku nie wstrzymuje postępowania ani wykonania orzeczenia,
• sąd może jednak, w zależności od okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia,
• decyzja ta ma charakter fakultatywny i należy wyłącznie do sądu.

Ponadto, jeżeli wniosek zostanie uwzględniony, sąd może niezwłocznie przystąpić do rozpoznania sprawy.

Terminy w postępowaniu cywilnym – podsumowanie

Terminy w postępowaniu cywilnym mają fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przebiegu procesu. Ich niedochowanie co do zasady prowadzi do bezskuteczności czynności procesowej, jednak ustawa przewiduje instytucję przywrócenia terminu jako wyjątek od tej zasady.

Kluczowe jest jednak to, że przywrócenie terminu ma charakter ściśle warunkowy i wyjątkowy, a sądy stosują je restrykcyjnie.

Powyższy artykuł ma jedynie charakter informacyjny i ogólny, w związku z czym nie stanowi porady ani opinii prawnej.

Jeśli czujesz, że przedstawione zagadnienie może dotyczyć Ciebie zgłoś się do Kancelarii Urban – oferujemy fachową i kompleksową pomoc. Skontaktuj się z adwokat Eweliną Urban  lub  adwokatem Jakubem Urbanem z Kancelarii Adwokackiej URBAN w Rzeszowie (Adwokat Rzeszów) –  zadzwoń  –  884 888 536, napisz: sekretariat@kancelariaurban.com lub umów się na konsultacje za pomocą formularza kontaktowego.

Autor: Emilia Gościak z Kancelarii Adwokackiej Urban w Rzeszowie (Adwokat Rzeszów).