Problematyka, z którą zmierzymy się w dzisiejszym artykule dotyczy rachunku powierniczego. Instytucja ta uwzględniona została w tzw. ustawie deweloperskiej (właściwie – ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego z dn. 16 września 2011 r.). Rachunek powierniczy ustanowiony został w ustawie o prawie bankowym, która w art. 59 ust. 1-7 reguluje jego kwestie. 

Poniżej odpowiemy, czym jest rachunek powierniczy oraz jakie przepisy go regulują. Jakie korzyści niesie za sobą? Co i komu przysługuje z tytułu umowy rachunku powierniczego, a także czy istnieje jakakolwiek ochrona podmiotów wchodzących w przedmiotowy stosunek prawny? Serdecznie zapraszamy!

Rachunek powierniczy – podstawy prawe

Jak zostało wspomniane powyżej, rachunek powierniczy uregulowany został w art. 59 ustawy Prawo bankowe. Instytucja ta należy do specjalnego rachunku bankowego, wobec czego w zakresie nienormowanym przez powyższy artykuł, stosuje się przepisy ogólne o rachunkach bankowych, uwzględnione w Kodeksie cywilnym, a także w ustawie Prawo bankowe. 

Czym jest rachunek powierniczy?

„Na rachunku powierniczym mogą być gromadzone wyłącznie środki pieniężne powierzone posiadaczowi rachunku – na podstawie odrębnej umowy – przez osobę trzecią”. [art. 59 ust. 1 Prawo bankowe]

Uwzględniając powyższy przepis na rachunku powierniczym można gromadzić wyłącznie środki pieniężne, które zostały powierzone posiadaczowi rachunku przez osobę trzecią. Czynność ta winna być dokonana na podstawie osobnej umowy tzw. umowy powierniczej

Rachunek powierniczy – kto może być stroną?

„Stronami umowy rachunku powierniczego są bank i posiadacz rachunku (powiernik)”. [art. 59 ust. 2 Prawo bankowe]

Jak widać z powyższego artykułu stronami umowy są powiernik oraz powierzający, jako wspomniana osoba trzecia. Wartą zasygnalizowania kwestią jest to, iż na rachunku powierniczym zabronione jest gromadzenie środków innych aniżeli tych, które pochodzą od powierzającego. Poza tym, nie należy również gromadzić środków innego pochodzenia – aktywów osoby trzeciej, a także środków właściciela rachunku powierniczego. 

Co daje korzystanie z rachunku powierniczego?

Podstawowym czynnikiem determinującym chęć otworzenia tegoż rachunku jest zwiększenie bezpieczeństwa przy prowadzeniu rozmaitych transakcji. Instytucję tę stosuje się, jako narzędzie w rozliczeniach pieniężnych, które są tworem zawieranych umów pomiędzy stronami umowy powierniczej.

Strony umowy rachunku powierniczego

Co ważne, należy rozróżnić strony umowy powierniczej, a umowy rachunku powierniczego. W przypadku rachunku, z jednej strony podmiotem umowy jest bank, który otwiera oraz prowadzi rachunek, a z drugiej powiernik – jako posiadacz rachunku. Należy zapamiętać, że osoba trzecia, która wpłaca na ów rachunek środki, nigdy nie będzie stroną przedmiotowej umowy. Wpłacone środki zostaną jednak w dalszym ciągu we własności osoby trzeciej. 

Dysponent rachunku powierniczego – czyli kto?

Środki, które wpłaciła osoba trzecia na rachunek są jej własnością. Natomiast, posiadacz rachunku jest ich dysponentem. Sytuacja ta jednak może się zmienić. Z chwilą ziszczenia się postanowień umowy zgodnie, z którymi nastąpi wypłata środków na rzecz posiadania rachunku powierniczego. W przypadku, gdy warunki umowy nie zostaną spełnione, środki powinny zostać zwrócone powierzającemu.

Koncepcją wpłaty przez powierzającego środków na rachunek powierniczy jest przeznaczenie ich na wcześniej ustalony z posiadaczem rachunku cel. 

Rachunek powierniczy w praktyce – jak to wszystko wygląda?

Posiadacz rachunku, jako dysponent używa środków wpłaconych przez powierzającego we własnym imieniu. Zobowiązany jest przy tym rozliczać się ze sposobu ich wykorzystania. Co ważne, winien również zwrócić aktywa, które nie zostały wykorzystane do zrealizowania ustalonego celu. Ważne przy tym jest, aby tę kwestię uregulować w umowie powierniczej. Zgodnie z przepisami prawa Bank nie musi wiedzieć o postanowieniach, które zostały uwzględnione pomiędzy stronami umowy powierniczej

Prawa i obowiązki związane z umową powierniczą

Mimo tego, że powierzający jest właścicielem prawnym środków, które wpłaca na rachunek, nie może żądać ich wypłaty, a także na rzecz posiadacza rachunku. Taką możliwość ma wyłącznie posiadacz rachunku. Co więcej, bank nie ma również obowiązku dokonywania kontroli czy dyspozycja wykorzystania środków na rachunku złożona została przez posiadacza tegoż zgodnie z umową powierniczą. Jeżeli jednak strony tak zdecydują, można taki obowiązek ustalić w treści umowie rachunku powierniczego

Warto również mieć na uwadze, że powierzający nie posiada żadnych uprawnień z tytułu umowy rachunku powierniczego, przy czy nie łączy go z bankiem żadna relacja prawa. Ten stosunek zostaje tylko pomiędzy bankiem, a posiadaczem rachunku.

plac budowy dwie osoby analizują postęp prac zgodnie z umową o rachunek powierniczy w banku prawnik specjalista od umów doradza
Photo by Mark Potterton on Unsplash

W jaki sposób można zawrzeć umowę rachunku powierniczego?

Tradycyjną metodą – na piśmie, bądź poprzez własnoręczne podpisanie egzemplarza umowy przez osobę reprezentującą bank oraz posiadacza rachunku. Trzecią możliwością jest podpisania e-umowy, przy pomocy elektronicznych środków informacji.

Treść umowy o rachunek powierniczy

Zgodnie z przepisami prawa przedmiotowa umowa wymaga właściwej formy oraz treści. Po pierwsze winna być zawarta na piśmie dla celów dowodowych. Niezachowanie formy (na piśmie) nie prowadzi do jej nieważności. Gdy nie zostanie zawarta na piśmie, w przypadku wystąpienia sporu, strony nie będą miały możliwości, co do zasady, żądać przesłuchania świadków.

Przechodząc do clue treści umowy, należy powołać się na art. 52 Prawa bankowego, który reguluję tę kwestię. Umowa rachunku powierniczego powinna składać się z następujących elementów:

  1. określenie strony umowy;
  2. rodzaj otwieranego rachunku;
  3. walutę rachunku;
  4. czas trwania umowy;
  5. wysokość oprocentowania  (o ile strony zastrzegają oprocentowanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku);
  6. gdy istnieje oprocentowanie – przesłanki dopuszczalności jego zmiany przez bank; 
  7. terminy wypłaty, postawienia do dyspozycji lub kapitalizacji należnych odsetek;
  8. wysokość prowizji i opłat za czynności związane z wykonywaniem umowy oraz przesłanki i tryb ich zmiany przez bank,
  9. formy oraz zakres rozliczeń pieniężnych dokonywanych na polecenie posiadacza rachunku oraz terminy ich realizacji;
  10. zakres odpowiedzialności banku za terminowe oraz prawidłowe przeprowadzenie rozliczeń pieniężnych, jak i wysokość odszkodowania za przekroczenie terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku;
  11. przesłanki oraz tryb dokonywania zmian umowy;
  12. przesłanki oraz tryb rozwiązania umowy rachunku bankowego.

Co więcej, zgodnie z art. 59 ust. 3 Prawa bankowego, umowa winna określać warunki, które powinny być spełnione, aby zgromadzone na rachunku środki osoby trzeciej mogły być wypłacone posiadaczowi rachunku, bądź, aby jego dyspozycje dotyczące wykorzystania tychże aktywów mogły zostać zrealizowane. Warto mieć na uwadze, że bank ma obowiązek zrealizować dyspozycje wydanie w granicach treści umowy, choćby były one sprzeczne z zapisami umowy powierniczej. Odstępstwem od tej zasady jest sytuacja, gdy w umowie przewidziano dokonywanie kontroli ze strony banku.

W jaki sposób chroni się środki powierzającego?

Posiadacz rachunku powierniczego, jako dysponent wydaje dyspozycję, co do wpłaconych środków okoliczności rodzą możliwość wystąpienia ryzyka, iż aktywa powierzającego mogą zostać wykorzystane w sposób sprzeczny z postawieniami umowy powierniczej. W związku z tym, istnieje realna szansa na niemożność odzyskania swoich środków, gdy dodatkowo posiadać rachunku ma nieciekawą sytuację finansową. W przypadku wystąpienia tego rodzaju kazusu, na pomoc przychodzi art. 59 ust 4-6 Prawa bankowego. Jaka jest dyspozycja tychże przepisów?

  1. na mocy dyspozycji art. 59 ust. 4, w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko posiadaczowi rachunku powierniczego środki znajdujące się na rachunku nie podlegają zajęciu;
  2. zgodnie z art. 59 ust. 5, gdy zostanie ogłoszona upadłość posiadacza rachunku powierniczego środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku podlegają wyłączeniu z masy upadłości;
  3. zgodnie z art. 59 ust. 6, w przypadku śmierci posiadacza rachunku powierniczego zgromadzone na tym rachunku kwoty nie wchodzą do spadku po posiadaczu rachunku;
  4. powyższe środki ochrony dotyczą wyłącznie środków powierzającego, gdy umowa powiernicza została zawarta z datą pewną. Co więcej, w sytuacji, gdyby okazało się, że powiernik wbrew umowie o rachunek powierniczy zgromadził na rachunku także inne środki pieniężne, wówczas te przepisy ochronne nie znajdują do nich zastosowania.

Jeżeli potrzebujesz pomocy przy sporządzeniu umowy rachunku powierniczego, bądź interesujesz się tą tematyką i potrzebujesz porady prawnej – skontaktuj się z adwokatem z Rzeszowa z Kancelarii Adwokackiej Urban – zadzwoń – 884 888 536 i umów się na spotkanie.

Więcej artykułów można znaleźć w tym miejscu:

  1. umowa najmu okazjonalnego – kliknij TUTAJ
  2. umowa darowizny – kliknij TUTAJ
  3. umowa o dzieło – kliknij TUTAJ
  4. umowa zlecenia – kliknij TUTAJ
  5. umowa użyczenia – kliknij TUTAJ
  6. stowarzyszenia – kliknij TUTAJ
  7. upadłość konsumencka – kliknij TUTAJ
  8. umowa spółki komandytowej – kliknij TUTAJ
  9. działanie na szkodę spółki – kliknij TUTAJ
  10. ochrona firmy przed negatywnymi komentarzami w Internecie – kliknij TUTAJ

Autor: Marcin Kapuściński – Kancelaria Adwokacka Urban z Rzeszów

Kontakt

Kancelaria Adwokacka Urban

ul. Miodowa 24/12
35-328 Rzeszów

NIP 792-220-86-81
REGON 368654682
nr konta Idea Bank
85 1950 0001 20060044 3169 0001

sekretariat@kancelariaurban.com
+48 884 888 536

adw. Ewelina Urban
ewelina.urban@kancelariaurban.com
+48 607 431 840

adw. Jakub Urban
jakub.urban@kancelariaurban.com
+48 603 266 586

poniedziałek-piątek, 9-17
Opisz nam swoją sytuację lub umów się na spotkanie.
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych danych osobowych zgodnie z ustawą...