Realizacja określonych celów gospodarczych stanowi w zdecydowanej większości domenę działalności spółek handlowych, a także osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Profesjonalne i zorganizowane prowadzenie działalności gospodarczej może jednak nastąpić na podstawie innego tytułu prawnego, mianowicie umowy spółki cywilnej. Tryb ten w niektórych przypadkach może ułatwić wykonywanie działalności nawet jeżeli nie będzie ona nastawiona na uzyskanie zarobku (przykładowo, gdy będzie zawiązana włącznie dla optymalizacji kosztów prowadzenia działalności gospodarczej). W związku z szerokim zakresem regulacji, w niniejszym artykule zostanie dokonane szerokie omówienie wszelkich zawiłości prawnych związanych z zawarciem, wykonaniem i rozwiązaniem umowy spółki cywilnej.

Czym jest umowa spółki cywilnej i w jakiej formie powinna zostać sporządzona?

W świetle obowiązujących przepisów, przez umowę spółki wspólnicy (zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne) zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w określony sposób, w szczególności przez wniesienie wkładów (art. 860 § 1 k.c.). Umowa ta ma charakter konsensualny.

Dla celów dowodowych umowa spółki powinna zostać sporządzona na piśmie (art. 860 § 2 k.c.).

Czy spółka cywilna stanowi odmianę spółki handlowej?

Jak wynika z powyżej przedstawionej definicji, umowa spółki cywilnej stanowi stosunek zobowiązaniowy pomiędzy co najmniej dwoma oznaczonymi do tożsamości podmiotami do dokonania wzajemnych i ściśle wskazanych czynności. Należy podkreślić, że zawarcie umowy spółki nie przyczynia się do powstania odrębnego podmiotu prawnego – spółka cywilna nie posiada ani statusu osoby prawnej ani statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. 

Czy wspólnik spółki cywilnej musi prowadzić działalność gospodarczą?

Z uwagi na fakt, że spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej jej treści nie można przypisać miana przedsiębiorcy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, przedsiębiorcą – czyli podmiotem wykonującym oznaczoną działalność gospodarczą – pozostaje w spółce cywilnej każdy ze jej wspólników (art. 4 ust. 2 Ustawy – Prawo Przedsiębiorców). Nie oznacza to jednak, że wspólnicy – dążąc do osiągnięcia konkretnego celu gospodarczego – muszą automatycznie podjąć jakąkolwiek działalność o charakterze gospodarczym. Udział wspólnika w spółce może sprowadzać się jedynie do wniesienia określonego wkładu. Zawiązanie spółki nie powoduje zatem obowiązku podjęcia określonej działalności zarobkowej i nie przesądza o zarobkowym charakterze uczestnictwa wspólnika w jej składzie.

Co może stanowić wkład wspólnika do spółki?

W odróżnieniu do wąskich regulacji przyjętych w Kodeksie Spółek Handlowych, wkładem wspólnika do spółki cywilnej może być szeroko pojmowane:

  1. prawo własności,
  2. inne prawa majątkowe,
  3. świadczenie usług (art. 861 § 1 k.c.).

Domniemywa się, że wkłady wspólników mają jednakowa wartość – fakt przeciwny powinien zostać zaznaczony w treści umowy spółki (art. 861 § 2 k.c.). 

Jeżeli wspólnik zobowiązał się wnieść do spółki własność rzeczy, ponosi on odpowiedzialność za jej wady fizyczne – z tytułu rękojmi (art. 568 k.c. w zw. z art. 862 k.c.) oraz ponosi on skutki niebezpieczeństwa   utraty lub uszkodzenia tej rzeczy. W kontekście procesu wnoszenia wkładu należy zaznaczyć, że wspólnik ponosi ponadto odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 355 § 1 k.c.).

podpisanie umowy spółki u prawnika adwokata notariusza radcy prawnego z Rzeszowa Podkarpacie ekspert wzór specjalista
Photo by Gabrielle Henderson on Unsplash

Jaki charakter ma wspólny majątek zgromadzony do wykonywania postanowień umowy spółki?

W przeciwieństwie do struktur majątkowych osób prawnych, zgromadzony w ramach umowy spółki cywilnej majątek stanowi współwłasność wszystkich wspólników. Współwłasność ta ma charakter łączny – stanowi konsekwencję zawarcia umowy spółki i jest zależna od jej istnienia i kształtu. Wspólnik nie może samodzielnie rozporządzać udziałem (zarówno swoim, jak i cudzym) we wspólnym majątku ani udziałem w poszczególnych jego składnikach (art. 863 § 1 k.c.). W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału wspólnego majątku ani żądać zaspokojenia z jego udziału z całego majątku lub poszczególnych składników (art. 863 § 2-3 k.c.).

Jak kształtuje się zakres prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji?

Każdy ze wspólników jest zarówno uprawniony, jak i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki, tj. załatwiania jej bieżących spraw (art. 865 § 1 k.c.). Każdy z nich może dokonywać czynności, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki (art. 865 § 2 zd. pierwsze k.c.) – szczegółowe zestawienie czynności zwykłego zarządu powinno znaleźć się w treści umowy spółki. Niemniej jednak, jeżeli przed dokonaniem czynności nieprzekraczającej zakresu zwykłych czynności, chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej dokonaniu, do jej zrealizowania wymaga się uchwały wspólników (art. 865 § 2 zd. drugie k.c.).

Niezależnie od przyjętego zakresu czynności, każdy ze wspólników jest zobowiązany wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty (art. 865 § 3 k.c.).

W braku odmiennego postanowienia lub uchwały, umocowany do reprezentacji spółki pozostaje każdy ze wspólników, który jest równocześnie uprawniony do prowadzenia jej spraw (art. 866 k.c.).

Kto pozostaje odpowiedzialny za zobowiązania zaciągnięte w ramach wykonywania postanowień umowy?

Przez wzgląd na fakt, że spółka cywilna nie jest samodzielnym podmiotem prawa, nie może ona odpowiadać za zobowiązania ani być pozywana. Odpowiedzialność z tych tytułów ponoszą wszyscy wspólnicy w sposób solidarny, tj. każdy z nich pozostaje zobowiązany do realizacji świadczeniazaś wykonanie zobowiązania przez jednego z nich zwalania pozostałych z obowiązkiem wyrównania swojej części (art. 864 k.c.). Innymi słowy, jeżeli w spółce cywilnej pozostaje trzech wspólników, zaś zobowiązanie wyrównał tylko jeden, pozostali powinni zwrócić jego osobie świadczenia w wysokości 1/3.

Należy zaznaczyć, że wspólnicy pozostają odpowiedzialni jedynie za zobowiązania zaciągnięte w trakcie trwania spółki, natomiast jej rozwiązanie tej odpowiedzialności nie wyłącza.

Jak wygląda uczestnictwo wspólnika w zyskach i stratach spółki oraz jak przebiega podział i wypłata zysków?

Uprawnieniem każdego z wspólników jest możliwość udziału w odnotowanych zyskach w części równej, nienależnie od rodzaju i wartości wniesionego wkładu. W związku z przyjętym założeniem, każdy z wspólników pozostaje równocześnie zobowiązany do równego uczestnictwa w stratach (art. 867 § 1 zd. pierwsze k.c.). W umowie spółki można jednak inaczej ustali stosunek wspólników w zyskach i stratach, przykładowo uzależnić wartość zysku lub straty w proporcji do wniesionego wkładu – można również zwolnić niektórych wspólników od udziału w stratach (art. 867 § 1 zd. drugie i trzecie k.c.). Nieważne pozostaje jednak postanowienie, które wyłącza wspólnika od udziału w zyskach (art. 867 § 1 zd. czwarte k.c.). Ustalony w umowie stosunek udziału wspólnika w zyskach odnosi się również w razie wątpliwości do udziału w stratach (art. 867 § 2 k.c.).

Wspólnik nie może żądać podziału i wypłaty zysków przed rozwiązaniem spółki (art. 868 § 1 k.c.). Jeżeli umowa spółki została zawarta na dłuższy okres, wspólnicy mogą żądać podziału i wypłaty zysków z końcem każdego roku obrachunkowego (art. 868 § 2 k.c.).

Czym skutkują zmiany składu osobowego w spółce?

Zmianą składu osobowego spółki nazywa się każde przeobrażenie dotychczasowej liczby wspólników, czyli zarówno jej powiększenie, jak i zmniejszenie. Powiększenie składu polega na przystąpieniu nowego podmiotu do spółki, co wiąże się z obowiązkową zmianą treści jej umowy. W praktyce obrotu gospodarczego, przystąpienie wiąże się z rozwiązaniem dotychczasowej umowy i zawiązaniem nowej.

Zmniejszenie natomiast może nastąpić na podstawie wypowiedzenia udziału przez 1a) wspólnika lub 1b) jego wierzyciela osobistego bądź 2) w sytuacji śmierci wspólnika

Jeżeli umowa została zawarta na czas nieoznaczony, każdy ze wspólników może wystąpić z niej wypowiadając swój udział na trzy miesiące naprzód koniec roku obrachunkowego (art. 869 § 1 k.c.). Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia, chociażby spółka została zawarta na czas oznaczony (art. 869 § 2 k.c.).

Wypowiedzieć udział wspólnika z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia może również jego wierzyciel osobisty, w sytuacji bezskuteczności egzekucji z ruchomości wspólnika przeprowadzonej w okresie sześciu miesięcy (art. 870 zd. pierwsze k.c.). Jeżeli umowa przewiduje krótszy okres wypowiedzenia, wierzyciel może z niego skorzystać (art. 870 zd. drugie k.c.).

Jeżeli spółka liczy dwóch wspólników, śmierć jednego z nich powoduje wygaśnięcie umowy. Jeżeli skład osobowy jest większy niż dwóch wspólników, a w treści umowy tak zastrzeżono, w sytuacji śmierci wspólnika w jego miejsce wstępują jego spadkobiercy (art. 872 zd. pierwsze k.c.). Spadkobiercy wskazują jednego spośród siebie, która będzie wykonywać ich prawa – do tego momentu, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki 9art. 872 zd. drugie i trzecie k.c.).

W jaki sposób następują rozliczenia z występującym wspólnikiem?

Pierwszeństwo w sposobie rozliczenia się z występującym wspólnikiem mają zawsze postanowienia umowy. Jeżeli sposobu rozliczenia się w tej sytuacji nie uwzględniono, wspólnikowi występującemu ze spółki 

  1. zwraca się w naturze rzeczy, które wniósł do spółki do używania
  2. wypłaca się w pieniądzu wartość jego wkładu w wysokości wskazanej w umowie spółki bądź w wysokości jaką wkład ten miał w chwili wniesienia (art. 871 § 1 zd. pierwsze k.c.), oraz
  3. wypłaca się w pieniądzu cześć wartości majątku wspólnego pozostałego po odliczeniu wartości wkładów wszystkich wspólników, jaka odpowiada stosunkowi, w którym wspólnik uczestniczył w zyskach spółki (art. 871 § 2 k.c.).

Zwrotowi ani rekompensacie nie podlega wkład polegający na świadczeniu usług (art. 871 § 1 zd. drugie k.c.).

W jaki sposób można zakończyć stosunek spółki cywilnej?

W świetle obowiązujących przepisów, zakończenie stosunku zobowiązaniowego pomiędzy wspólnikami może nastąpić na podstawie czterech wydarzeń, mianowicie:

  1. zrealizowania celu gospodarczego, dla którego spółka została zawiązana, bądź innych sytuacji przewidzianych w umowie spółki,
  2. na podstawie uchwały wspólników
  3. rozwiązania umowy przez sąd – na wniosek każdego z wspólników, uzasadnianego ważnymi powodami bądź w sytuacji ogłoszenia upadłości jednego z nich (art. 874 § 1-2 k.c.)

Jeżeli mimo istnienia przewidzianych w umowie powodów rozwiązania spółka trwa nadal za zgodą wszystkich wspólników, poczytuje się ją za przedłużoną na czas nieoznaczony (art. 873 k.c.).

 Jak dokonuje się podziału majątku wspólnego w sytuacji rozwiązania umowy spółki?

Rozwiązanie spółki cywilnej powoduje przeobrażenie z dotychczas istniejącej współwłasności łącznej majątku wspólnego wspólników w współwłasność ułamkową (art. 875 § 1 k.c.). Z majątku pozostałego po zapłaceniu długów spółki zwraca się wspólnikom ich wkłady, zaś pozostałą nadwyżkę dzieli się między nich w takim stosunku, w jakim uczestniczyli w zyskach spółki (art. 875 § 1-2 k.c.).

Jeżeli zamierzasz zawiązać umowę spółki cywilnej bądź zmagasz się z problemami związanymi z jej wykonaniem bądź rozwiązaniem, skontaktuj się z prawnikami z Kancelarii Urban w Rzeszowie – zadzwoń i umów się na wizytę.Jeżeli jesteś przedsiębiorcą szukającym lepszej formy prowadzenia działalności gospodarczej i potrzebujesz pomocy z zakresu założenia spółki lub przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej – skontaktuj się z prawnikami z Kancelarii Urban w Rzeszowie – zadzwoń 884 888 536 i umów się na spotkanie.

Więcej artykułów można znaleźć w tym miejscu:

  1. założenie fundacji – kliknij TUTAJ
  2. założenie stowarzyszenia – kliknij TUTAJ
  3. upadłość konsumencka – kliknij TUTAJ
  4. umowa spółki komandytowej – kliknij TUTAJ
  5. ochrona firmy przed negatywnymi komentarzami w Internecie – kliknij TUTAJ
  6. umowa kredytu – kliknij TUTAJ
  7. umowa o świadczenie usług reklamowych – kliknij TUTAJ
  8. umowa o rachunek powierniczy – kliknij TUTAJ
  9. depozyt sądowy – kliknij TUTAJ
  10. umowa najmu okazjonalnego – kliknij TUTAJ
  11. elektroniczne postępowanie upominawcze – kliknij TUTAJ

Autor: Tomasz Kisielka – Kancelaria Adwokacka Urban z Rzeszów

Kontakt

Kancelaria Adwokacka Urban

ul. Podwisłocze 27/1
35-309 Rzeszów

sekretariat@kancelariaurban.com
+48 884 888 536

adw. Ewelina Urban
ewelina.urban@kancelariaurban.com
+48 607 431 840

NIP 792 220 86 81
nr konta Idea Bank
85 1950 0001 20060044 3169 0001

adw. Jakub Urban
jakub.urban@kancelariaurban.com
+48 603 266 586

NIP 818 168 08 75
nr konta ING Bank Śląski
08 1050 1562 1000 0097 1827 9087

poniedziałek-piątek, 8-16
Opisz nam swoją sytuację lub umów się na spotkanie.
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych danych osobowych zgodnie z ustawą...